W 150. rocznicę urodzin Ignacego Jana Paderewskiego

6 listopada 2010 r. minęła 150. rocznica urodzin wybitnego pianisty, męża stanu i orędownika sprawy polskiej w Stanach Zjednoczonych – Ignacego Jana Paderewskiego, ur. 6 listopada 1860 r. w Kuryłówce.

Związki Ignacego J. Paderewskiego ze Stanami Zjednoczonymi były niezwykłe, a rozpoczęły się wielkim sukcesem jego pierwszego tournée po Ameryce w latach 1891–1892, podczas którego nazywany był: największym ze wszystkich, mistrzem, królem pianistów, czarodziejem klawiatury.

W 1915 r. Ignacy J. Paderewski założył wraz z Henrykiem Sienkiewiczem w Vevey Szwajcarski Komitet Generalny Pomocy Ofiarom Wojny w Polsce. Tego samego roku wyjechał do Stanów Zjednoczonych, gdzie przed każdym ze swoich występów przemawiał na temat postulowanej przez niego niepodległości Polski. W krótkim czasie udało mu się zbliżyć do prezydenta Woodrow Wilsona, któremu w styczniu 1917 r. przekazał memoriał na temat Polski. Dzięki temu sprawa niepodległości Polski znalazła się w słynnych czternastu punktach Wilsona. W sierpniu 1917 r. został przedstawicielem na USA Komitetu Narodowego Polskiego z Romanem Dmowskim na czele. Wspierał gen. Tadeusza Rozwadowskiego w planach tworzenia Legionu Amerykańskiego, który miał walczyć w Polsce z bolszewikami. W wyniku tych działań powstała polsko-amerykańska Eskadra Lotnicza im. Tadeusza Kościuszki.

W 1922 r. kolejny raz wyjechał do USA i dużo koncertował. Dziesięć lat później, na jego występ w Madison Square Garden przybyła rekordowa liczba widzów – szesnaście tysięcy, a dochód z tego koncertu wspomógł bezrobotnych amerykańskich muzyków.

W tym czasie Ignacy J. Paderewski otrzymał wiele tytułów i odznaczeń, m.in. tytuł lordowski od brytyjskiego monarchy Jerzego V, Order Orła Białego, Legię Honorową oraz pośmiertnie – order wojenny Virtuti Militari.

Po wybuchu II wojny światowej w 1940 r. ponownie udał się do Ameryki, aby tam znów prowadzić działalność niepodległościową. Przyczynił się między innymi do uzyskania przez rząd Władysława Sikorskiego kredytów na uzbrojenie polskich sił zbrojnych na Zachodzie.

Zmarł 29 czerwca 1941 r. w Nowym Jorku. Następnego dnia premier Rządu RP na uchodźstwie i Naczelny Wódz, gen. Władysław Sikorski wydał rozkaz nr 11, kończący się słowami:

Naród polski okryty głęboką żałobą po pamięci I. J. Paderewskiego traci z Jego odejściem od nas na zawsze jednego z największych swych duchów przewodnich. Cześć Jego pamięci! Rozkaz niniejszy odczytać przed frontem oddziałów i na pokładach okrętów Rzeczypospolitej Polskiej.

Został pochowany na Narodowym Cmentarzu w Arlington w pobliżu Waszyngtonu. Trumnę z Jego prochami sprowadzono do Polski 29 września 1992 r. i złożono w podziemiach Archikatedry św. Jana Chrzciela w Warszawie, zaś pamiątki po Nim przekazano Muzeum Wychodźstwa Polskiego w Łazienkach Królewskich.

Wystawa Czesława Czaplińskiego „Polacy w Ameryce – 400 lat” przybliża i zachowuje dla przyszłych pokoleń portrety wybitnych Polaków mieszkających w Stanach Zjednoczonych. Wspomnę: Czesława Miłosza, Leopolda Tyrmanda, Jerzego Kosinskiego, Janusza Głowackiego, Elżbietę Czyżewską. Autentyzmu dodaje fakt, że sam Czesław Czapliński od ponad 30 lat mieszka w Ameryce i przyjaźnił się z wieloma z nich. O jego twórczości we wstępie do katalogu indywidualnej wystawy w „Zachęcie” – Narodowej Galerii Sztuki w Warszawie w 1989 r. tak pisał Ryszard Kapuściński: W twórczości Czesława Czaplińskiego cenię jej skupioną, skoncentrowaną, refleksyjną powagę. Sztuka wymaga, aby traktować ją serio, sztuka wymaga, aby szanować jej zasady – niezwykła, oryginalna twórczość Czaplińskiego jest potwierdzeniem tej odwiecznej prawdy... Jest i malarzem, i psychologiem, jest artystą uważnym i wrażliwym, jest talentem, którego owoce posiadają cechy prawdziwych owoców naszej ziemi — świeżość, soczystość i barwę”.

Wystawa „Polacy w Ameryce – 400 lat” rozpoczyna cykl prezentacji Wielkich Polaków rozsianych w różnych częściach świata. Łazienki Królewskie w Warszawie – letnia rezydencja ostatniego króla Rzeczypospolitej, staną się domem dla Polaków powracających do Ojczyzny.

Tadeusz Zielniewicz
Dyrektor Łazienek Królewskich w Warszawie