Biały Domek

Rok ukończenia budowy: 1774

Projektant/budowniczy: Dominik Merlini

Niewielki, powstały na planie kwadratu Biały Domek jest pierwszą budowlą wzniesioną od podstaw za czasów panowania Stanisława Augusta. Królewski architekt Dominik Merlini stworzył pawilon pełen wdzięku, kameralny w swym charakterze, a nade wszystko harmonijnie wpisujący się w otaczający krajobraz. Biały Domek wybudowany w 1774 roku łączy w sobie tym samym wszystkie cechy maison de plaisance, czyli podmiejskiej letniej willi.

Architektura usytuowanego przy Promenadzie Królewskiej pawilonu podporządkowana jest w całości zasadzie symetrii. Wszystkie jego cztery, dekorowane rustyką elewacje są identyczne. Każdą z nich tworzy pięcioosiowy układ składający się z prostokątnych portfenetrów w partii parteru i mniejszych okien zamkniętych półokrągło na wysokości pierwszego piętra. Całość wieńczy tralkowa attyka, ponad którą widoczny jest belwederek flankowany blaszanymi wazami.

Dzisiejsze otoczenie Białego Domku różni się od tego z czasów Stanisława Augusta. Wówczas budynek był otoczony ze wszystkich stron kanałem, który miał zapobiegać nadmiernemu zawilgoceniu pawilonu. Kanał ów został zasypany jeszcze w XIX wieku. Brakuje również treliażu, drewnianej konstrukcji do podtrzymywania pnącej roślinności, która przylegała do pawilonu od strony północnej.

Od 1777 roku przed południową fasadą Białego Domku stoi zegar słoneczny, ujęty w formę klęczącego satyra. Postać dźwiga na swych barkach marmurową tarczę z wyrytymi i pozłacanymi literami oraz pozłacanym gnomonem odlanym z brązu. Tarcza zegara została stworzona przez Józefa Hegla. Autor piaskowcowej rzeźby satyra jest nieznany.

Izabella Zychowicz

Kierownik Ośrodka Muzealnego
Muzeum Łazienki Królewskie w Warszawie