Łazienki w nowym blasku. Projekt "Źródła przemian" zakończony

Biały Dom w Łazienkach Królewskich.
Biały Dom, fot. Paweł Czarnecki

Biały Dom i Wodozbiór odzyskały dawną świetność. Z nowymi ekspozycjami oraz programem edukacyjno-kulturalnym otworzą się wiosną dla zwiedzających. Zrewitalizowane zostały również historyczny ogród otaczający oba zabytki oraz relikty Oranżerii Neogotyckiej. Projekt, w ramach którego wykonano prace konserwatorsko-remontowe, objął także wykonanie Biblioteki Cyfrowej.

W latach 2017-2019 w Łazienkach Królewskich realizowany był projekt "Źródła przemian. Ochrona i udostępnienie historycznego dziedzictwa Łazienek Królewskich. Konserwacja i remont Białego Domku oraz Wodozbioru wraz z zabytkowym ogrodem w Muzeum Łazienki Królewskie w Warszawie", jako kolejny etap programu rewitalizacji całego zespołu pałacowo-parkowego.

Koszt przedsięwzięcia wyniósł 17 482 419,85 zł - w tym 10 655 784,63 zł stanowiły środki przyznane przez resort kultury z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko 2014-2020, zaś kwota w wysokości 2 663 946,17 zł pochodziła z Ministerstwa Kultury  i Dziedzictwa Narodowego.

Gruntownym pracom konserwatorsko-remontowym poddane zostały dwa zabytki stojące na zachodnim krańcu Promenady Królewskiej - Biały Dom i Wodozbiór. Zrewitalizowane zostały również historyczny ogród otaczający obiekty oraz relikty Oranżerii Neogotyckiej. Celem działań było zabezpieczenie substancji zabytkowej, a także przygotowanie Białego Domu i Wodozbioru do prezentowania w nich ekspozycji muzealnych. Dzięki projektowi powstała przestrzeń do realizacji nowej oferty edukacyjno-kulturalnej.

Projekt "Źródła przemian" podsumowany został 10 grudnia 2019 r. na konferencji w Starej Oranżerii.

Willa z oryginalnymi polichromiami

Biały Dom jest jednym z najbardziej unikatowych polskich zabytków XVIII-wiecznej architektury rezydencjonalnej: zachowanym niemal kompletnie wraz z dekoracją wnętrz i częścią wyposażenia. Ten niewielki, zbudowany na planie kwadratu pawilon, otoczony kanałem, powstał jako letnia willa króla Stanisława Augusta. Ostatecznie monarcha na swoją wakacyjną siedzibę wybrał rozbudowywaną łaźnię, a w Białym Domu rezydowali goście z najbliższego otoczenia władcy.

W ciągu ostatnich dwóch lat willa poddana została kompleksowym pracom konserwatorsko-remontowym. Głównym założeniem było zachowanie oryginalnej materii, wyeksponowanie jej wyjątkowej wartości artystycznej oraz przywrócenie wnętrzom historycznego wystroju. Na podstawie m.in. prac badawczych i archiwalnych kwerend zespół konserwatorów przeprowadził kompleksową konserwację i restaurację dekoracji malarskich Jana Bogumiła Plerscha i Jana Ścisły, zdobiących wnętrza Białego Domu. Odsłonięto przy tym ukryte pod warstwami współczesnych przemalowań oryginalne partie polichromii oraz fragmenty malowideł znajdujących się w sypialni, z której korzystała rodzina króla Stanisława Augusta. W obiekcie naprawiono dach, schody i strop. Odrestaurowano wnętrza, polichromie, tynki sufitów, podłogi, kominki oraz drewniane dekoracje. Konserwacji poddano elewację wraz ze zdobieniami. Pierwotny wygląd odzyskała stolarka zewnętrzna, okna i kolorystyka obiektu. Ekspozycja Białego Domu, którą goście Łazienek Królewskich obejrzą już wiosną 2020 r., obejmie m.in. kolekcję królewskich grafik z cyklu "Metamorfozy" oraz oryginalne umeblowanie z epoki ostatniego władcy Polski.

Wodozbiór otwarty po latach

Dzięki projektowi "Źródła przemian" po raz pierwszy od lat dla zwiedzających otworzy się Wodozbiór, w czasach Stanisława Augusta ceglana rotunda, przebudowana w XIX w. według projektu wzorowanego na antycznym grobowcu Cecylii Metelli przy rzymskiej Via Appia. Budynek, zwany również Rezerwuarem, który pełnił niegdyś rolę zbiornika wodnego, zasilającego w wodę sąsiednie budynki i fontanny, poddany został gruntownym pracom konserwatorsko-remontowym. W obiekcie, będącym świadectwem dawnych rozwiązań technicznych, przywrócone zostały historyczne wnętrza, z reliktami pierwotnych funkcji. Są to m.in. zrekonstruowane polichromie ścienne, urządzenia grzewcze i odsłonięta pod posadzką sieni drewniana rynna, odprowadzająca niegdyś wodę z dziedzińca.

Niezwykłą historię Wodozbioru przybliży wystawa o dawnym układzie wodnym Łazienek Królewskich. Poznać można będzie symbolikę wody wykorzystywaną przez Stanisława Herakliusza Lubomirskiego i Stanisława Augusta oraz znaczenie widowisk wodnych w budowaniu prestiżu ostatniego króla Rzeczypospolitej.

Ogród w historycznej formie

Projekt "Źródła przemian" objął również rewitalizację reliktów Oranżerii Neogotyckiej. To pozostałość po okazałym budynku, wzniesionym w pobliżu Białego Domu, przy drodze prowadzącej z Belwederu do Pałacu na Wyspie. Mury posadowione w gruncie były w złym stanie i wymagały pilnych zabiegów konserwatorskich. Przeprowadzone przy okazji badania archeologiczne pozwoliły potwierdzić funkcję obiektu, określić w przybliżeniu jego pierwotne rozmiary, zdobienia i kolorystykę.

Prace w historycznym ogrodzie otaczającym Biały Dom i Wodozbiór miały na celu przywrócenie jego historycznej formy, znanej z dokumentów, badań i ikonografii. Objęły m.in. korektę układu wysokościowego, modernizację nawierzchni i rewitalizację zieleni. Pojawiły się historyczne elementy małej architektury ogrodowej (ławki, donice), których projekty bazują na archiwalnych przekazach, głównie na akwarelach Zygmunta Vogla z 1786 r.

Muzeum bardziej dostępne

Priorytetem Muzeum Łazienki Królewskie jest dostosowywanie oferty kulturalno-edukacyjnej do potrzeb osób niepełnosprawnych. W ramach projektu "Źródła przemian" Biały Dom i Wodozbiór wyposażone zostały w udogodnienia dla zwiedzających ze specjalnymi potrzebami. We wnętrzach XVIII-wiecznej willi pojawiły się audiodeskrypcje i audioprzewodniki, a także tyflografiki obrazów, rzeźb, mebli, tapet, waz, zegarów, grafik z Królewskiej Kolekcji Grafiki Stanisława Augusta oraz widoków fasady Białego Domu. Ekspozycja Wodozbioru wzbogaciła się o tyflografiki eksponatów, widoku fasady oraz tyflomapy parteru i pierwszego piętra. Częścią ekspozycji stały się również trójwymiarowe makiety dotykowe Wodozbioru, Białego Domu i ogrodu z systemem wodnym Łazienek. Dla osób niesłyszących przygotowane zostały pętle indukcyjne oraz filmy tłumaczone na Polski Język Migowy.

Muzeum podejmuje również starania, by wnętrza obiektów były łatwo dostępne dla osób o dysfunkcjach ruchowych. Stąd adaptacja pomieszczeń, m.in. poprzez likwidację progów i różnic poziomów oraz korektę ustawienia mebli, a także zakup podnośnika, wózków inwalidzkich dla dzieci i dorosłych oraz lasek z krzesłem typu trójnóg.

Biblioteka Cyfrowa

W ramach projektu "Źródła przemian" wykonana została Biblioteka Cyfrowa. Znajduje się w niej 50 zdigitalizowanych publikacji z kanonu literatur epoki oświecenia, odnoszących się do historycznego dziedzictwa Łazienek Królewskich oraz popularyzujących Muzeum jako symboliczne dzieło króla Stanisława Augusta. Katalog obejmuje elektroniczne wersje publikacji (format pdf, mubi, epub) i jest darmowy.

Rewitalizacja Łazienek Królewskich  

Prace konserwatorsko-remontowe w Białym Domu i Wodozbiorze to kolejny etap rewitalizacji Łazienek Królewskich. Proces, którego celem jest zachowanie dziedzictwa kulturowego dla przyszłych pokoleń, zaczął się w 2010 r. Od tego czasu blask odzyskały już najważniejsze obiekty królewskiej rezydencji: Pałac na Wyspie, Stara Oranżeria i Pałac Myślewicki. Prace konserwatorskie objęły też cenne kolekcje malarstwa, rzeźby i grafiki. Odnowiono również część historycznego ogrodu Muzeum. W sumie program rewitalizacji kosztował ponad 130 mln zł i sfinansowany został m.in. z Funduszy Europejskich, Funduszy Norweskich, środków MKiDN oraz NFOŚiGW.

Fot. Paweł Czarnecki
Fot. Paweł Czarnecki
Fot. Paweł Czarnecki
Fot. Paweł Czarnecki
Fot. Paweł Czarnecki
Fot. Paweł Czarnecki
Fot. Paweł Czarnecki
Fot. Paweł Czarnecki
Fot. Paweł Czarnecki
Fot. Paweł Czarnecki
Fot. Paweł Czarnecki
Fot. Paweł Czarnecki
Fot. Paweł Czarnecki
Fot. Paweł Czarnecki
Fot. Paweł Czarnecki
Fot. Paweł Czarnecki
Fot. Paweł Czarnecki