Marcello Bacciarelli - nadworny malarz Stanisława Augusta

Marcello Bacciarelli, Autoportret, Muzeum Narodowe w Warszawie, fot. Zbigniew Reszka

16 lutego 2016 r. przypada 285. rocznica urodzin Marcello Bacciarellego, nadwornego malarza króla Stanisława Augusta. Włoski artysta był znakomitym portrecistą, autorem scen alegorycznych, historycznych oraz religijnych. Jego dzieła możemy podziwiać w Łazienkach Królewskich, letniej rezydencji ostatniego władcy Polski.

Marcello Bacciarelli urodził się 16 lutego 1731 r. w Rzymie. Był jednym z włoskich przedstawicieli malarstwa baroku. W latach 1750-1754 pracował dla Augusta III w Dreźnie i Warszawie, a w latach 1764-1766 dla dworu cesarskiego w Wiedniu. Zasłynął jednak dopiero na dworze króla Stanisława Augusta, na którym od 1766 r. zajmował się sprawami związanymi ze sztuką. Jako nadworny malarz i zaufany doradca władcy w kwestiach artystycznych, odpowiadał za wystrój wnętrz królewskich rezydencji: Łazienek Królewskich, Zamku Królewskiego i Zamku Ujazdowskiego. Zaopatrywał również galerie Stanisława Augusta w cenne dzieła oraz kierował Malarnią Królewską, czyli szkołą artystyczną, której był założycielem (jej uczniami byli m.in. Kazimierz Wojniakowski i Zygmunt Vogel).

Prawie wszystkie dzieła Marcello Bacciarellego, jednej z najważniejszych postaci w historii malarstwa w Polsce, powstały w naszym kraju i znajdują się tutaj do dzisiaj.

Włoski artysta uwiecznił - na zlecenie Stanisława Augusta - wiele scen z historii Polski. Jednak większość jego najcenniejszych obrazów stanowią portrety króla i magnaterii, gdyż to właśnie malarstwo portretowe interesowało go najbardziej i był w tym mistrzem. Wykonał ponad 30 portretów Stanisława Augusta. Oprócz tego namalował członków najbliższej rodziny królewskiej i polskiej arystokracji: m.in. marszałka w. kor. Stanisława Lubomirskiego, biskupa Kajetana Sołtyka oraz dam związanych z dworem: Anny Teofilii Potockiej, Heleny Radziwiłłowej, Katarzyny Gattai Tomatis i Anny Doroty Biron W sumie powstało ok. 200 dzieł.

Portrety Marcello Bacciarellego cechuje elegancja oraz nawiązanie do grecko-rzymskich wzorów antycznych z rokokową tonacją barw i miękkim światłocieniem. Artysta chętnie korzystał z tzw. iluzjonizmu - techniki, która dążyła do wywoływania w dziełach plastycznych złudzenia rzeczywistości.

Dziełami Marcello Bacciarellego były nie tylko portrety, ale też plafony w salach Zamku Królewskiego w Warszawie, zniszczone w czasie w II wojny światowej, a potem zrekonstruowane na podstawie szkiców malarza oraz dawny plafon w Sali Salomona w Pałacu na Wyspie w Łazienkach Królewskich, który uległ zniszczeniu w pożarze w 1944 r. Początkowo planowano zrekonstruować zniszczone malowidło, ale ostatecznie pomysł zarzucono.

Dziś Sala Salomona, za sprawą eksponowanych w niej obrazów, na powrót zmieniła się w galerię jednego mistrza - Marcello Bacciarellego. W płycinach po dwóch obrazach włoskiego artysty znalazły się cztery tonda ukazujące królewskie cnoty: odwagę (alegoria ta jest portretem Stanisława Augusta), sprawiedliwość, roztropność i łaskawość. Oprócz tego są tu również portrety pędzla mistrza, w tym m.in. Anny Teofili z Sapiechów Potockiej, Magdaleny Agnieszki z Lubomirskich Sapieżyny oraz Katrzyny Gattai Tomatis.

Włoski mistrz miał także wpływ na królewskie kolekcje. W 1787 r. odbył dłuższą podróż do Włoch, skąd przywiózł zakupione dla Stanisława Augusta cenne dzieła sztuki, które - wraz z całym szeregiem innych zbiorów - utworzyły królewskie galerie.

Marcello Bacciarelli zmarł w Warszawie w 1818 r. Został pochowany na cmentarzu ujazdowskim przy kościele parafialnym św. Anny i św. Małgorzaty. Po rozebraniu świątyni i zamknięciu cmentarza w 1822, jego szczątki zostały przeniesione do podziemi katedry św. Jana.

Marcello Bacciarelli, Odwaga, przed 1793 rokiem fot. A. Ring, L. Sandzewicz