Seminarium poświęcone twórczości Stanisława Wyspiańskiego to zaproszenie do odczytywania jego dramatów na nowo - z perspektywy filozofii, teorii tragedii oraz współczesnego teatru.
Podczas trzech spotkań prowadzonych przez prof. Roberta Piłata przyjrzymy się obecności świata bogów w dramatach Stanisława Wyspiańskiego. Zastanowimy się nad istotą tragizmu oraz nad tym, do jakiej wspólnoty adresowana jest twórczość pisarza.
Czy "Noc listopadowa" zachowałaby swoją istotną treść, gdyby usunąć z niej postacie bogów? Czy dramaty Wyspiańskiego można uznać za tragedie w klasycznym sensie? Czy chrześcijaństwo i nowożytna cywilizacja zmieniły nasze rozumienie tragizmu? I wreszcie: kim jest zbiorowy widz, do którego przemawia Wyspiański - społeczeństwem, narodem, a może wspólnotą o trudnej do zdefiniowania tożsamości?
Seminarium będzie okazją do wspólnej interpretacji tekstów, konfrontowania różnych perspektyw filozoficznych i teatralnych oraz dyskusji o aktualności twórczości Wyspiańskiego. Punktem odniesienia staną się m.in. prace Waltera F. Otto, Wiesława Juszczaka i George’a Steinera, historiozofia Giambattisty Vico, dzieła Ryszarda Wagnera i Williama Szekspira, a także wybrane inscenizacje dramatów Wyspiańskiego udostępnione w formie nagrań internetowych.
Przed seminarium uczestnicy otrzymają wybór fragmentów literatury pomocnej w przygotowaniu do spotkań oraz odnośniki do nagrań omawianych spektakli.
PROGRAM SEMINARIUM
14.00-15.00 - Myśli i obrazy w dramatach Stanisława Wyspiańskiego
Przyjrzymy się obecności bogów w "Nocy listopadowej". Wyobraźmy sobie, że z dramatu znikają wszystkie postacie boskie, a na scenie pozostają wyłącznie ludzie. Jak zmieniłaby się opowieść o powstaniu listopadowym? Czy stracilibyśmy jedynie mitologiczny ornament, czy może coś zasadniczego dla rozumienia ludzkiego działania i życia? W nawiązaniu do studiów Waltera F. Otto i Wiesława Juszczaka, oper Ryszarda Wagnera oraz myśli Giambattisty Vico zastanowimy się nad znaczeniem świata bogów w dramacie Wyspiańskiego.
15.30-15.30 - Tragizm w dramatach Wyspiańskiego
"Noc listopadową", "Wyzwolenie", "Warszawiankę" i "Wesele" odczytamy z perspektywy teorii tragedii. Porównamy je z tragedią antyczną i szekspirowską, zastanawiając się, czym różni się tragizm dawny od nowożytnego. Nawiązując do książki George’a Steinera "Śmierć tragedii", podejmiemy pytanie o to, czy przemiany kultury chrześcijańskiej i nowożytnej cywilizacji doprowadziły do zaniku poczucia tragizmu. Zastanowimy się, w jaki sposób współczesne rozumienie tragedii odzwierciedla nasze myślenie o ludzkiej egzystencji.
17.00-18.00 - Aktualność Wyspiańskiego
Do kogo właściwie mówi Wyspiański? Kim jest jego widz - jednostką, społeczeństwem, narodem, a może zbiorowym duchem? Zastanowimy się nad tym, jaką wspólnotę zakładają jego dramaty i czy ich przesłanie pozostaje aktualne dla współczesnego odbiorcy. Punktem wyjścia do dyskusji będą wybrane inscenizacje dramatów Wyspiańskiego.
Robert Piłat - emerytowany profesor filozofii. W latach 1988-2011 związany z Instytutem Filozofii i Socjologii PAN, gdzie w latach 2000-2004 pełnił funkcję wicedyrektora, a w latach 2011-2024 z Wydziałem Filozofii Chrześcijańskiej Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie. Autor m.in. książek "Umysł jako model świata", "Krzywda i zadośćuczynienie", "O istocie pojęć", "Aporie samowiedzy", "O rozsądku i jego szaleństwach" (Nagroda im. Józefa Tischnera 2020), "O pułapkach wiedzy", "Pojęcia i rozumienia świata", "Pochwała Rozalindy. Eseje szekspirowskie". Propagator dociekań filozoficznych z dziećmi, autor podręczników gimnazjalnych "Edukacja filozoficzna 1-3". Przez dwadzieścia lat prowadził w Programie 2 Polskiego Radia cykle audycji poświęconych filozofii, literaturze i muzyce. W latach 2018-2019 realizował również cykl telewizyjny "Dziennik filozofia" w TVP Kultura. Regularnie publikuje eseje na portalu Instytutu Mickiewicza Culture.pl. W filozofii teoretycznej zajmuje się teorią pojęć, podstawami samowiedzy oraz filozoficznymi aspektami teorii decyzji.

Didaskalia Stanisława Wyspiańskiego - "Noc listopadowa"
Czytanie performatywne
Teatr Królewski Przeczytaj cały wpis
Śladami "Nocy listopadowej" Stanisława Wyspiańskiego
Spacery historyczno-teatralne dla dorosłych
Ogrody Przeczytaj cały wpis
"Odyseja" i "Noc listopadowa" - homerycki epos a mit niepodległościowy u Wyspiańskiego
Seminarium dla dorosłych i młodzieży (14+)
Stajnie Kubickiego Przeczytaj cały wpis