Zapraszamy na warsztaty z cyklu "Lektury w muzeum". Spotkania będą poświęcone współczesnym emanacjom tragedii greckich w XX-wiecznych utworach dramatycznych tak znakomitych pisarzy, jak Jean Cocteau, Jean Giraudoux i Jean-Paul Sartre. Prowadzenie: dr hab. Jagoda Hernik Spalińska.

Tragedia grecka powstała w okresie, gdy religia olimpijska nie była już sakralna i poszczególne mity, jak również wydarzenia z okresu przedhelleńskiego, mogły być transponowane na utwory literackie. Kilka głównych wątków, jak wojna trojańska, klątwa domu Atrydów czy rodu Lajosa, znalazło wiele swoich przedstawień. W okresie nowożytnym autorzy dramatyczni szybko zaczęli pisać swoje wersje antycznych wydarzeń, komentując w ten sposób własną teraźniejszość. Cykl "Współczesne emanacje tragedii greckich” sięga po sztuki, które powstały w XX wieku, często jako reakcja na zbliżającą się hekatombę II wojny światowej albo jako bezpośrednia reakcja na jej wybuch. Poznamy "Orfeusza" Jeana Cocteau, "Elektrę" Jeana Giraudoux oraz "Muchy" Jeana-Paula Sartre'a.

Czas trwania każdego ze spotkań: 210 minut. 

TERMINY I TEMATY WARSZTATÓW 

7 marca - "Orfeusz, czyli sparagmos"
W 1926 r. Jean Cocteau napisał sztukę "Orfeusz", która nie ma swojego odpowiednika w zachowanych tragediach greckich. Najbliższy jej model fabularny znajdujemy w "Bachantkach" Eurypidesa. Orfeusz był natomiast bohaterem wielu antycznych utworów literackich, jak również dramatycznych, głównie w nowożytności i w muzyce. Niewątpliwie wart jest uwagi jako ważna postać, związana zarówno z mitem o Eurydyce i mitem o Argonautach, jak również jako pierwszy gej (który, jak pisze Owidiusz "uczył ateńskich chłopców miłości") oraz ofiara Bachantek w rytuale sparagmos (rozczłonkowanie ciała). Z tą postacią jest też związany orfizm - wiara w wędrówkę dusz.

Utwór francuskiego surrealisty choć jest rodzajem zabawy, prowokacji, podejmuje wszystkie ważne dla kultu Orfeusza problemy, otwierając równocześnie perspektywę na awangardowe (w pojęciu XX-wiecznym) środki formalne w teatrze. Dla porównania porozmawiamy też o dramacie "Orfeusz", napisanym przez polską pisarkę Annę Świrszczyńską, który powstał podczas II wojny światowej i został nagrodzony na podziemnym konkursie dramaturgicznym.

18 kwietnia - "Elektra, czyli sprawiedliwość integralna"
Postać Elektry, córki Klitajmnestry i Agamemnona, pojawia się zarówno w "Orestei" Ajschylosa, jak również w dwóch nazwanych jej imieniem sztukach autorstwa Sofoklesa i Eurypidesa. Jean Giraudoux napisał "Elektrę" w 1937 r. i jest ona emblematycznym utworem francuskiego stylu intelektualnej ironii w służbie przepisywania mitów greckich. Dramaturg włączył się swoją wersją ostatniego aktu zemsty w domu Atrydów w rozważania o tym, czym jest sprawiedliwość i w jaki sposób powinna być performowana. Był to temat obecny w latach międzywojennych, przede wszystkim w literaturze, zwłaszcza w prozie Josepha Conrada. Może właśnie dlatego "Elektra" - specjalnie przetłumaczona przez Jarosława Iwaszkiewicza podczas II wojny światowej - była jedną z pierwszych premier, jakie odbyły się tuż po wojnie. Premiera wywołała konflikt polityczny, ponieważ - umieszczona w kontekście sprawiedliwości integralnej - została uznana za sztukę o Powstaniu Warszawskim, którego etos wiązano również ze zjawiskiem tzw. moralności heroicznej w powieściach Conrada. Związek "Elektry" z II wojną światową jest w istocie bardzo subtelny, ponieważ jej autor zginął, zakatowany przez hitlerowców.  

19 kwietnia - "Muchy, czyli rozkosz zbrodni"
Jean-Paul Sartre napisał "Muchy" w odpowiedzi na "Elektrę" Jeana Giraudoux podczas II wojny światowej, tematyzując po raz kolejny zemstę Orestesa i Elektry na Klitajmnestrze za śmierć Agememnona. Sztuka ta jest nie tyle wykładnią filozofii egzystencjalnej, co jej przykładem. Ateistyczna i cyniczna epatuje obrazami zapowiadającymi brutalizm w sztuce. Odmienne od Giraudoux podejście do roli bogów w procesie dochodzenia do sprawiedliwości, i tym samym do roli człowieka, prowadzi do zadania pytania o wolność osobistą jednostki. Sztuka, mimo swej literackiej atrakcyjności, była rzadko grana w Polsce. Jednak jej prapremiera odbyła się przy współudziale jednych z najwybitniejszych twórców, takich jak Erwin Axer (reżyseria), Jan Kosiński (scenografia) i Zofia Mrozowska (Elektra).

dr hab. Jagoda Hernik Spalińska - teatrolog i historyk teatru, profesor w Instytucie Sztuki Polskiej Akademii Nauk. Prowadzi studia podyplomowe w IS PAN na kierunku teatrologia. W Laboratorium Dramatu przygotowała m.in. cykl autorskich spotkań "Toksyczna rodzina antyczna". Wydała książki: "Wileńskie Środy Literackie", "Życie teatralne w Wilnie podczas II wojny światowej", "Anty-Ifigenia", "Niekochana. Teksty o teatrze w Wilnie oraz Repertuar dyrekcji Szpakiewicza (sezony 1931/32-1937/38)". Teksty z historii teatru drukowała m.in. w "Pamiętniku Teatralnym", "Notatniku Teatralnym", litewskim piśmie "Menotyra"; o współczesnym teatrze pisała w "Dialogu", "Teatrze", "Didaskaliach", litewskim "Teatrasie" (ogółem ok. 200 publikacji). Oprócz podstawowego zainteresowania, jakim jest historia i współczesność teatru, zajmuje się dramatologią. Współkuratorka wystawy "Ikonosfera Wyspiańskiego. »Noc listopadowa« w Łazienkach Królewskich"  i katalogu "Ikonosfera Wyspiańskiego. »Noc listopadowa« w Łazienkach Królewskich".