Konferencja naukowa "Herstoria muzealnictwa w Polsce. Geografie"

Fot. Paweł Czarnecki

Podróże, migracje, drogi zawodowe i osobiste doświadczenia muzealniczek były tematem interdyscyplinarnej konferencji naukowej poświęconej herstorii polskiego muzealnictwa. Wydarzenie zorganizowane przez Muzeum Łazienki Królewskie 15-16 października 2026 r. odbyło się pod patronatem ICOM Polska. 

Konferencję otworzyła dr Marianna Otmianowska, dyrektor Muzeum Łazienki Królewskie. - Nie sposób uniknąć radości i wdzięczności, którą do Państwa kieruję, że możemy się tu spotkać już po raz trzeci. Wspólnie od kilku lat robimy coś bardzo istotnego. Kształtujemy niezwykłą platformę porozumienia, ścieramy się, różnimy się, mamy inne podejścia do wielu zagadnień, a jednak łączy nas pamięć i uważność na postaci, które były przed nami - powiedziała dr Otmianowska.

Podziękowała komitetowi naukowemu za współpracę przy organizacji konferencji, podkreślając jednocześnie, że duża liczba zgłoszeń potwierdza potrzebę corocznych spotkań i tworzenia narracji wokół herstorii polskiego muzealnictwa.

Tegoroczna konferencja była trzecią odsłoną cyklu poświęconego przywracaniu pamięci o kobietach współtworzących polskie muzealnictwo. Po spotkaniach "Dlaczego nie było wielkich muzealniczek?" w 2024 r. i "Narracjach muzealniczek" w 2025 r. przyszedł czas na "Geografie" - temat, który pozwolił spojrzeć na kobiece biografie przez pryzmat miejsc, podróży, migracji, relacji i przemian zawodowych.

Geografie rozumiane były szeroko: jako mapy indywidualnych losów, ale też sieci współpracy, przepływu idei i metod oraz powiązań między instytucjami. Ważnym punktem odniesienia stały się również pytania o widzialność i zapomnienie, o relacje między centrum a peryferiami oraz o to, czyje dokonania na trwałe zapisały się w historii muzeów.

Tematyka konferencji, prelegenci

Wykład inauguracyjny "Helena z Przezdzieckich Radziwiłłowa - muzealniczką? Trajektorie arkadyjskiej wyobraźni…" poprowadziła prof. dr hab. Elżbieta Wichrowska. Podczas dwudniowych obrad zostały wygłoszone następujące referaty:

15 października

I PANEL "WĘDRUJĄCE BIOGRAFIE"
►"Księżna i Generałowa. Natalia Kicka - Starożytnik warszawski i kolekcjonerka", prof. nzw. dr hab. Krzysztof Filipow, Komisja Nauk Humanistycznych PAN Oddział Olsztyn-Białystok.
►"Od amatork do specjalistek. Geografie zawodowe sióstr Trenkler", mgr Urszula Dragońska, Uniwersytet Warszawski, Biblioteka Uniwersytecka, Gabinet Rycin.
►"Człowiek się bowiem zmienia pod wpływem warunków i tak powinno być. Krystyna Klęsk (1898-1977), biografia nieoczywista", prof. UAM dr hab. Anna Weronika Brzezińska i dr Paulina Dawid, Uniwersytet A. Mickiewicza w Poznaniu.
►"Miasto fabryk i kominów - Krystyna Kondratiuk i jej wizjonerska idea ochrony dziedzictwa przemysłowego", por. rez. Agata Buchholtz, Międzynarodowy Ośrodek Szkolenia i Badań nad Dziedzictwem Kultury w Zagrożeniu (Wrocław).
II PANEL "PEJZAŻE WEWNĘTRZNE"
►"W terenie - muzealnicze ścieżki Haliny Bittner-Szewczyk" - Dorota Majkowska-Szajer.
►"Postać i kolekcja Barbary Bazińskiej - zapomnianej kustoszki Muzeum Warszawy", dr Agnieszka Pudlis, Museo Delle Civiltà (Roma).
►"Uchodźczynie, naukowczynie - herstorie Emilii Ratz i Pauliny Włodawer ze zbiorów POLIN", dr Marta Frączkiewicz, Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN.
►"Niewidzialna strażniczka zbiorów - Zofia Stefańska w historii Muzeum Wojska Polskiego", dr Milena Mierzejewska-Wasilewska, Muzeum Wojska Polskiego.
III PANEL "TRAJEKTORIE PRACY KOBIET"
►"Muzealnik czy muzealniczka? Język a społeczna widzialność kobiet w kulturze", mgr Pamela Lange, Agencja badawcza Smartscope.
►"Mistrz i czeladnik. Jadwiga Graff-Chrzqszczewska i Zofia Boczkowska w Państwowych Zbiorach Sztuki na Wawelu", dr hab. Tadeusz Zadrożny, Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk.
►"Prekursorki kobiecej widzialności. Wystawy pracy kobiet w Kaliszu, Pradze i Poznaniu", mgr Agnieszka Bejnar-Bejnarowicz, Wydział Historii Uniwersytet Warszawski.
►"Ochrona dóbr kultury na czas kryzysu i wojny. Czego uczy działalność Biura Rewindykacji Strat Kulturalnych w Londynie?", płk rez. dr inż. Mariusz Stopa, Muzeum-Zamek w Łańcucie, Uczelnia Państwowa im. Jana Grodka w Sanoku.
IV PANEL "W WIELKIM ŚWIECIE"
►"Od szuflady do Paryża: Beata Pawłowska-Wilde a rozwój powojennego muzealnictwa", mgr Julia Helena Wilde, Uniwersytet Warszawski.
►"Portugalia w kolekcjach i badaniach: dr Maria Danilewicz-Zielińska i dr Anna Dobrzycka", mgr Justyna Galińska.
►"Przede wszystkim pragnę poznać Metropolitan i Cloisters Museum w N. Yorku. Marzenia o podróży naukowej Marii Markiewicz, kustosz Działu Tkanin Muzeum Narodowego w Warszawie", Ewa Orlińska-Mianowska, Muzeum Narodowe w Warszawie.

16 PAŹDZIERNIKA

I PANEL "KARTOGRAFIA (NIE)PAMIĘCI"
►"Maria Bułhakówna (1885-1955) - Mistrzyni tkaniny", dr Aldona Tołysz, Uniwersytet A. Mickiewicza.
►"Kobieca etnografia dr Zofii Grodeckiej", dr hab. Joanna Minksztym, Muzeum Kultur Świata, Oddział Muzeum Narodowego w Poznaniu.
►"Pierwszy taniec igły z nitką na Wawelu. Bronisława Łukaszewicz - pionierka konserwacji tkanin na Wawelu", mgr Karolina Szlęk.
II PANEL "GEOGRAFIE RELACJI"
►"Dziedzictwo (nie)pozostawione - gdy dom staje się muzeum. O wpływie dawnych mieszkanek na rozwój muzealnictwa na Ziemiach Zachodnich po 1945 roku", dr Ewa Pawlak, Muzeum Lubuskie im. J. Dekerta w Gorzowie Wielkopolskim.
►"Od relacji osobistej do kolekcji muzealnej. Geografia przyjaźni Walentyna Sapiehy Dermackiej i Władysławy Prucnal", mgr Elżbieta Miecznikowska, Muzeum Mazowieckie w Płocku.
►"Współtwórczynie sanockich muzeów. Jadwiga Malinowska, Romualda Grządziela i Wanda Szulc", mgr Henryka Milczanowska, Fundacja (dla) Polskiej Sztuki Emigracyjnej 1939-1989.
►"Muzealniczki Muzeum Woli. Trajektorie zawodowe a kształtowanie narracji o dzielnicy", mgr Klaudia Jaraszek, Muzeum Wola - Oddział Muzeum Warszawy.
III PANEL "KIERUNEK AZJA"
►"Niewidoczne donatorki. Rola wdów w budowaniu azjatyckiej kolekcji Muzeum Narodowego w Warszawie", dr Magdalena Pinker, Uniwersytet Warszawski, Muzeum Narodowe w Warszawie.
►"Przez pustynię do Grot Dunhuang - sylwetka Łucji Sobeckiej, badaczki sztuki Chin", dr Maria Jaźwińska.
IV PANEL "W ZACISZU PRZEDMIEŚĆ"
►"Czy kobieta może stworzyć centrum? Waleria Tarnowska i redefinicja prowincji kulturowej", mgr Weronika Gosztyła-Frańczak, badaczka niezależna.
►"Fotograf Ministerstwa. Działalność Moniki Moraczewskiej (1911-1998) w zakresie topografii zabytków i muzealnictwa", dr Piotr Sypczuk, Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk.
►"Herstorie małych muzeów w Polsce. W kręgu współczesnych muzealniczek", Lidia Iwanowska-Szymańska i Zofia Zaccaria, Muzeum Łazienki Królewskie.

O rysunkową relację na żywo zadbała Małgorzata Tchorzewska-Jedlińska - GoTek Rysuje.

Komitet naukowy: dr Grażyna Bastek, dr Izabela Bukalska, prof. dr hab. Anna Sylwia Czyż, dr Maria Gołąb, Barbara Gołębiowska, Jolanta Gumula, dr Katarzyna Jagodzińska, Joanna Kilian, Ewelina Krahel, prof. dr hab. Agnieszka Lajus, dr Ewa Leszczyńska, prof. ucz. dr hab. Beata Nessel Łukasik, Aldona Modrzewska, dr Agnieszka Morawińska, dr Magdalena Muskała, dr Marianna Otmianowska, prof. dr hab. Elżbieta Pakszys, prof. dr hab. Maria Poprzęcka, prof. ucz. dr hab. Marta Rakoczy, dr Joanna Ślaga, prof. ucz. dr hab. Barbara Wagner, dr Joanna Wasilewska, prof. dr hab. Elżbieta Wichrowska, prof. ucz. dr hab. Anna Maria Wierzbicka, prof. dr hab. Małgorzata Wrześniak.

Wydarzenie zostało objęte patronatem ICOM Polska.

Fot. Paweł Czarnecki
Fot. Paweł Czarnecki
Fot. Paweł Czarnecki
Fot. Paweł Czarnecki
Fot. Paweł Czarnecki
Fot. Paweł Czarnecki
Fot. Paweł Czarnecki
Fot. Paweł Czarnecki
Fot. Paweł Czarnecki
Fot. Paweł Czarnecki
Fot. Paweł Czarnecki
Fot. Paweł Czarnecki
Fot. Paweł Czarnecki
Fot. Paweł Czarnecki
Fot. Paweł Czarnecki
Fot. Paweł Czarnecki
Fot. Paweł Czarnecki
Fot. Paweł Czarnecki
Fot. Paweł Czarnecki
Fot. Paweł Czarnecki
Fot. Paweł Czarnecki
Fot. Paweł Czarnecki