Seminarium "Partycypacja w muzeum"

Grupa ludzi siedzi w pomieszczeniu. Trzy osoby stoją przed siedzącymi ludźmi.
Fot. Paweł Czarnecki

Jak angażować społeczność w życie muzeum? O budowaniu relacji między instytucjami kultury a ich odbiorcami oraz tworzeniu przestrzeni do współpracy rozmawiali uczestnicy seminarium "Partycypacja w muzeum", które odbyło się 28-29 września 2026 r. w Łazienkach Królewskich.

Spotkanie zgromadziło przedstawicieli muzeów i instytucji kultury z całej Polski, ekspertów, a także osoby z doświadczeniem w prowadzeniu działań partycypacyjnych. Dwa dni były okazją do wymiany doświadczeń, spojrzenia na partycypację z różnych perspektyw i przede wszystkim wspólnej pracy nad tym, jak rozwijać ją w instytucjach kultury. Seminarium zorganizowały Muzeum Łazienki Królewskie i Fundacja Stocznia. Partnerem wydarzenia była Fundacja PZU.

Partycypacja w praktyce muzealnej

Pierwszy dzień seminarium rozpoczął się od refleksji nad osobistymi doświadczeniami uczestników związanymi z muzeami. Rozmowa stała się punktem wyjścia do szerszej dyskusji o tym, czym może być współczesne muzeum i jaką rolę w jego funkcjonowaniu mogą odgrywać odbiorcy.

O projekcie "Wspólne muzea" oraz doświadczeniach Fundacji Stocznia i Muzeum Łazienki Królewskie związanych z realizacją działań partycypacyjnych opowiedział Jan Wiśniewski.

Ważnym punktem programu było wystąpienie dr Katarzyny Jagodzińskiej, historyczki sztuki i muzeolożki, badaczki zajmującej się m.in. partycypacją i demokratyzacją muzeów. Pytanie "Czy partycypacja jest dobra?" otworzyło dyskusję o możliwościach, jakie daje włączanie społeczności w funkcjonowanie instytucji kultury, ale także o wyzwaniach, które się z tym wiążą.

Kolekcje, społeczność i nowe technologie

Jednym z tematów, wokół których koncentrowała się rozmowa, były muzealne kolekcje. Uczestnicy zastanawiali się, jak otwieranie zbiorów na głosy i doświadczenia różnych osób może prowadzić do odkrywania nowych znaczeń obiektów, uzupełniania wiedzy o kolekcjach i tworzenia nowych zasobów.

Ważnym wątkiem była również relacja muzeum z lokalną społecznością. Współpraca z mieszkańcami może wzbogacać program instytucji, a także wzmacniać poczucie związku z miejscem i współodpowiedzialności za lokalne dziedzictwo.

Szczególne miejsce w programie zajęło cyfrowe dziedzictwo. Maria (Maja) Drabczyk z Centrum Cyfrowego mówiła o możliwościach, jakie nowe technologie otwierają przed instytucjami kultury. Rozmowa dotyczyła m.in. udostępniania zbiorów w internecie oraz angażowania społeczności cyfrowych w opisywanie, kwerendę i interpretację obiektów.

Dostępność, sąsiedztwo i zielona partycypacja

Jednym z ważnych tematów seminarium było pytanie o to, kogo w działaniach muzealnych wciąż brakuje i jak tworzyć przestrzeń dla osób oraz grup, które dotychczas pozostawały poza głównym nurtem działań instytucji.

Małgorzata Czekajło z Muzeum Pragi, oddziału Muzeum Warszawy, opowiedziała o sposobach włączania w działania muzealne różnych grup - sąsiadów, mieszkańców, gości oraz osób o szczególnych potrzebach. Rozmowa dotyczyła budowania społeczności wokół muzeum oraz tworzenia działań odpowiadających na różnorodne potrzeby odbiorców.

Kolejnym obszarem refleksji była zielona partycypacja. Paulina Organiściak-Kwiatkowska z Muzeum Łazienki Królewskie pokazała, w jaki sposób działania na rzecz ochrony przyrody i przeciwdziałania zmianom klimatu mogą stać się przestrzenią współpracy muzeum z lokalną społecznością. Przykładem był realizowany w Łazienkach Królewskich projekt "BioBlitz", angażujący uczestników w badanie lokalnej bioróżnorodności.

Pierwszy dzień seminarium zakończyło uroczyste otwarcie prezentacji prac Społecznych Zespołów Kuratorskich.

Od refleksji do działania

Drugi dzień miał charakter warsztatowy. Punkt ciężkości przesunął się z rozmowy i wymiany doświadczeń na poszukiwanie konkretnych rozwiązań, które można wykorzystać w codziennej pracy instytucji.

Dzień rozpoczęła refleksja nad tym, co było najbardziej inspirujące, jakie bariery utrudniają rozwijanie partycypacji oraz które rozwiązania można wykorzystać we własnej praktyce.

O projektach sąsiedzkich i budowaniu relacji z mieszkańcami opowiedziała Agata Pietrzyk-Sławińska z Muzeum Łazienki Królewskie. Z kolei Dorota Stelmaszczyk-Szwed, kierowniczka Działu Edukacji Muzeum Łazienki Królewskie, przedstawiła doświadczenia związane z łączeniem partycypacji i dostępności w działaniach edukacyjnych.

Centralnym punktem dnia był warsztat "Przestrzeń na współtworzenie. Od diagnozy możliwości do pomysłu na działanie", prowadzony przez dr Martę Świetlik. Uczestnicy analizowali potencjał swoich instytucji, pracowali nad własnymi pomysłami i konsultowali je w mniejszych grupach.

Rezultatem tej pracy były szkice konkretnych działań partycypacyjnych, które uczestnicy mogą rozwijać i wdrażać w swoich instytucjach.

Współtworzenie muzeum

Seminarium pokazało, że partycypacja nie jest pojedynczym projektem ani zestawem gotowych narzędzi. To sposób myślenia o muzeum i jego relacji z publicznością - wymagający uważności, otwartości oraz gotowości do dzielenia się odpowiedzialnością.

- Chcemy, żeby rozmowa o partycypacji nie kończyła się na inspiracji. Dlatego ważną częścią spotkania była praca nad konkretnymi pomysłami, które uczestnicy i uczestniczki mogą zabrać ze sobą do swoich instytucji - podkreślali organizatorzy.

Dwa dni seminarium były więc nie tylko okazją do poznania dobrych praktyk, lecz przede wszystkim do wymiany doświadczeń, konfrontowania różnych perspektyw i budowania relacji między osobami, które w różnych częściach Polski pracują nad bardziej otwartymi i dostępnymi muzeami.

Spotkanie zakończyło pytanie: "Z czym kończysz i jaki będzie Twój kolejny krok w stronę świata partycypacji?". Odpowiedzi uczestników stały się nie tylko podsumowaniem seminarium, lecz także punktem wyjścia do dalszej pracy i rozwijania idei wspólnego tworzenia muzeów.

Seminarium "Partycypacja w muzeum" jest częścią projektu "Trzymamy kurs na partycypację", realizowanego z dotacji Funduszu Społeczeństwa Obywatelskiego EOG finansowanego przez Islandię, Liechtenstein i Norwegię w ramach Funduszy EOG i Funduszy Norweskich.

Fot. Paweł Czarnecki
Fot. Paweł Czarnecki
Fot. Paweł Czarnecki
Fot. Paweł Czarnecki
Fot. Paweł Czarnecki
Fot. Paweł Czarnecki
Fot. Paweł Czarnecki
Fot. Paweł Czarnecki
Fot. Paweł Czarnecki
Fot. Paweł Czarnecki
Fot. Paweł Czarnecki
Fot. Paweł Czarnecki
Fot. Paweł Czarnecki
Fot. Paweł Czarnecki